HİPOKALSEMİ: TANI VE TEDAVİ REHBERİ

ETİYOLOJİ

Hipokalsemi, serum iyonize veya total kalsiyum düzeyinin düşmesi sonucu gelişir.
Başlıca nedenler:

1. Paratiroid Fonksiyon Bozuklukları:
   • Hipoparatiroidizm: Konjenital, cerrahi, otoimmün veya infiltratif nedenlerle.
   • Pseudohipoparatiroidizm: Paratiroid hormonuna direnç.
2. Vitamin ve Mineral Eksiklikleri:
   • Vitamin D Eksikliği veya Direnci: Yetersiz güneş ışığı, yetersiz alım veya metabolizma bozuklukları.
   • Magnezyum Eksikliği: Hipokalsemiye neden olabilir.
3. Metabolik ve Böbrek Hastalıkları:
   • Kronik böbrek yetmezliği (KBY).
   • Akut pankreatit.
4. İlaçlar ve Zehirlenmeler:
   • Furosemid, bifosfonatlar, fosfat içeren lavmanlar.
   • Kemoterapötik ajanlar ve radyoterapi.
5. Diğer Nedenler:
   • Hiperfosfatemi, sistinozis, malabsorpsiyon sendromları, neonatal hipokalsemi.

KLİNİK BULGULAR

1. Nörolojik Semptomlar:
   • Perioral ve ekstremitelerde uyuşma, karıncalanma.
   • Tetani, kas krampları, karpopedal spazm.
   • Chvostek ve Trousseau bulguları pozitif olabilir.
2. Kardiyovasküler Belirtiler:
   • Uzamış QT ve ST segmentleri.
   • Ventriküler aritmiler, bradikardi.
3. Gastrointestinal Semptomlar:
   • Bulantı, kusma, abdominal kramplar, ileus.
4. Diğer:
   • Kuru cilt, mat saçlar, kırılgan tırnaklar.
   • Yenidoğanlarda tremor, apne, letarji, siyanoz.

TANI

1. Laboratuvar Testleri:
   • Total Serum Kalsiyum: Normal: 8.5-10.5 mg/dL.
   • Serum İyonize Kalsiyum: Normal: 4.5-5.5 mg/dL.
   • Düzeltilmiş Kalsiyum: Albümin düşüklüğüne göre hesaplanır:
     Düzeltilmiş Ca = Total Ca + (4 - Serum Albümin) × 0.8.
2. Ayırıcı Tanı:
   • PTH, vitamin D (25(OH)D ve 1,25(OH)2D), magnezyum, fosfat düzeyleri.
   • Böbrek fonksiyon testleri (BUN, kreatinin).
   • Serum albumin ve alkalin fosfataz düzeyleri.
3. EKG Bulguları:
   • Uzamış QT ve ST segmentleri.
   • Ventriküler aritmiler ve bradikardi.

TEDAVİ

Akut Hipokalsemi Tedavisi

1. Kalsiyum Glukonat (IV):
   • %10’luk solüsyon (100 mg/mL).
   • Doz: 0.5-1 mL/kg IV yavaş infüzyon (30 dakikada).
   • Uygulama sırasında dikkat: 
     • Monitörize edilmelidir.
     • Bradikardi gelişirse uygulama durdurulmalıdır.
     • Damar dışına kaçışı önlenmelidir (doku nekrozu riski).
2. Destekleyici Tedavi:
   • Hipokalsemiye neden olan hipomagnezemi varsa, magnezyum sülfat tedavisi uygulanmalıdır.
   • Dehidratasyon varsa sıvı desteği sağlanmalıdır.

Kronik Hipokalsemi Tedavisi

1. Oral Kalsiyum Preparatları:
   • Kalsiyum Karbonat: 
     • Doz: 60-150 mg/kg/gün, 3-4 dozda.
   • Vitamin D ile birlikte kullanılır.
2. Vitamin D Preparatları:
   • Kolekalsiferol veya Kalsitriol: 
     • Doz: Günlük ihtiyaç belirlenir (serum Ca düzeylerine göre ayarlanır).
3. İdame Tedavisi:
   • Oral tedavi ile serum kalsiyum seviyesi normale döndüğünde doz azaltılabilir.

Diğer Tedavi Önerileri

• Fosfat Bağlayıcılar: Hiperfosfatemiye bağlı hipokalsemide kullanılır.
• Magnesium Sulfate (IV/Oral): Hipomagnezemi varlığında.
• Düzeltilmiş Ca >6 mg/dL olduğunda: Tedavi kesilebilir ve hasta izlenebilir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler:

1. Digitalis Alan Hastalar: Kalsiyum preparatları dikkatle kullanılmalıdır (digital toksisitesini artırabilir).
2. Serum Düzeylerinin Takibi: Tedavi sırasında düzenli olarak serum kalsiyum, fosfor ve magnezyum seviyeleri izlenmelidir.
3. Uzun Süreli Hipokalsemi: Katarakt, depresyon, hafıza zayıflığı gibi komplikasyonlar açısından değerlendirilmelidir.