HİPERGLİSEMİ

GENEL BİLGİ

Hiperglisemi, özellikle prematüre bebeklerde ve sepsisli yenidoğanlarda sık görülen bir metabolik durumdur. Ayrıca, çocukluk çağında diyabetin (tip 1 ve tip 2) önemli bir klinik bulgusudur. Hiperglisemi genellikle insülinin yetersizliği veya etkisizliği sonucunda glikoz metabolizmasının bozulmasından kaynaklanır.

ETİYOLOJİ

• Yenidoğan dönemi nedenleri: 
  • Prematüre doğum.
  • Sepsis ve ciddi enfeksiyonlar.
  • Stres yanıtı (cerrahi, travma, ağrı).
  • İatrojenik hiperglisemi (glikoz içeren IV sıvı tedavisi).
• Çocukluk çağındaki nedenler: 
  • Tip 1 ve Tip 2 diyabet.
  • Kortikosteroid kullanımı.
  • Endokrin bozukluklar (örneğin, Cushing sendromu).
  • Akut stres durumları (ateşli hastalıklar, travma, cerrahi).
  • Metabolik bozukluklar (örneğin, insülin reseptör mutasyonları).
  • İlaçlar: Beta-adrenerjik agonistler, tiazidler.
• Diyet ve yaşam tarzı: 
  • Yüksek karbonhidrat içeren diyet.
  • Sedanter yaşam tarzı.

KLİNİK

• Yenidoğanlarda: Apne, dehidratasyon, poliüri, letarji, huzursuzluk.
• Çocuklarda: Poliüri, polidipsi, kilo kaybı, bulanık görme, yorgunluk, ağız kuruluğu, derin ve hızlı solunum (Kussmaul solunumu).
• Ciddi durumlarda: 
  • Ketoasidoz belirtileri: Kusma, karın ağrısı, derin solunum, ketotik nefes kokusu.
  • Hiperosmolar hiperglisemik durum (HHS): Şuur bulanıklığı, nörolojik semptomlar, şok.

TANI

• Kan şekeri (KŞ) düzeyleri: 
  • Hiperglisemi: Kan şekeri > 180 mg/dL.
  • Ciddi hiperglisemi: Kan şekeri > 300 mg/dL.
• Eşlik eden parametreler: 
  • İdrarda glukoz ve keton varlığı.
  • Kan gazlarında pH ve bikarbonat seviyeleri (ketoasidozu değerlendirmek için).
  • Serum ozmolalitesi ve elektrolitler.
  • HbA1c düzeyleri (kronik hiperglisemi için).

TEDAVİ

Yenidoğan ve Prematürelerde Hiperglisemi:

1. İntravenöz sıvı yönetimi:
   • İlk basamak, glikoz içeren sıvılardaki glikoz miktarını kademeli olarak azaltmaktır.
   • Eğer kan şekeri > 300 mg/dL ise sıvı replasmanı izotonik salin (SF) ile yapılır.
2. İnsülin tedavisi:
   • SF içinde kristalize insülin 0.05-1 IU/kg/saat hızında infüzyon olarak verilir.
   • Kan şekeri < 200 mg/dL olduğunda insülin tedavisi kesilir ve hasta sıkı şekilde izlenir.

Tip 1 ve Tip 2 Diyabette Hiperglisemi Yönetimi:

• Tip 1 Diyabet:
  • Mevcut insülin dozlarının gözden geçirilmesi gerekir.
  • Kan şekeri yüksek seyreden hastalarda ek düzeltici insülin dozu uygulanabilir: 
    • Ek doz = (Kan şekeri - hedef değer) / insülin duyarlılık faktörü.
    • Hedef genellikle KŞ < 180 mg/dL’dir.
  • Diyabetik ketoasidoz (DKA) varsa ilgili protokole göre tedavi uygulanır.
• Tip 2 Diyabet:
  • İnsülin duyarlılığı genellikle daha az olduğu için hiperglisemi yönetiminde daha fazla insülin dozu gerekebilir.
  • Düzeltici insülin dozu: 
    • (KŞ - 200) / 20 Ü insülin.
    • Maksimum doz: 10 Ü insülin SC.
  • Diyabetik HHS varsa yoğun bakım koşullarında sıvı ve insülin tedavisi gereklidir.

Genel Tedavi Prensipleri:

• Diyet ve sıvı yönetimi: 
  • Yüksek karbonhidrat alımı kısıtlanmalıdır.
  • Hastanın hidrasyon durumu değerlendirilmeli ve sıvı tedavisi verilmelidir.
• İnsülin yönetimi: 
  • Kan şekeri regülasyonu için düzenli olarak kan şekeri ölçümü yapılmalıdır.
  • İnsülin tedavisinde kan şekeri hızlı düşürülmemelidir; bu, serebral ödem riskini artırabilir.
• Eğitim: 
  • Aileler ve hastalar hiperglisemi yönetimi, beslenme düzeni ve insülin kullanımı konusunda eğitilmelidir.

KAYNAKLAR

1. American Diabetes Association (ADA) - "Standards of Medical Care in Diabetes," 2022.
2. American Academy of Pediatrics (AAP) - "Management of Neonatal Hypoglycemia and Hyperglycemia," 2021.
3. UpToDate - "Treatment and Management of Hyperglycemia in Neonates and Children," 2023.
4. Nelson Textbook of Pediatrics - "Diabetes Mellitus and Related Disorders," 21st Edition, 2020.
5. European Society for Paediatric Endocrinology (ESPE) - "Guidelines for Diabetes Management in Children and Adolescents," 2020.